Bệnh cao máu

Tôi đã viết nhiều về tình trạng “cao mỡ” và “cao đường” của hội chứng “Mỡ Đường Máu”, kỳ này xin bàn về bệnh “cao máu” tức là bệnh cao huyết áp (hypertension).

Khi tôi còn là sinh viên y khoa, thầy giảng bài hỏi học trò về định nghĩa của bệnh cao huyết áp. Cả lớp đều đưa câu trả lời, bệnh cao huyết áp xảy ra khi áp suất máu trên 140/90 mmHg.

Câu trả lời đó không hoàn toàn đúng hẳn.

Định nghĩa đúng của bệnh cao huyết áp là: “sự bất ổn, bất bình thường của những tế bào cấu tạo nên vách của mạch máu”. Áp suất máu cao chỉ là con số, là dấu hiệu của sự bất ổn, nhưng không phải là nguyên nhân. (Tương tự, chỉ số cholesterol cao, chỉ là dấu hiệu, là hệ quả chứ không phải là nguyên nhân gây ra bệnh tim mạch!).

endothelium

Những mạch máu trong cơ thể của bạn không đơn thuần là những đường ống dẫn máu. Những mạch máu ấy được kiến trúc từ những viên gạch nhỏ gọi là “endothelium”, tức là những tế bào của vách mạch máu. Bạn thử tưởng tượng đi qua một đường phố cổ được lót bằng gạch, thì những tế bào làm nên mạch máu cũng được sắp xếp tương tự như thế và còn nhiều lớp xen kẻ nhau phía dưới nữa. Cũng như những ổ gà trên đường phố, nếu những tế bào nầy bị lở loét, sẽ làm cho cholesterol tụ tập lại gây ra tình trạng nghẽn mạch máu. Khác với đường phố lót gạch, những tế bào nầy có thể co thắt để điều hoà áp suất máu, và nếu cần khi bị thương tích sẽ đóng lại để cầm máu chảy. Để điều hoà áp suất máu, những tế bào máu nầy còn tiết ra những chất như “endothelin” để làm co mạch máu và chất “nitric oxide” để làm nở rộng mạch máu. Thuốc Viagra và các loại tương tự, làm tăng chất “nitric oxide” để đưa máu đến chỗ… cần thiết.

endothelium2

Như thế, áp suất máu là hệ quả của cán cân thăng bằng giữa hai chất endothelin và nitric oxide. Nếu sự mất cân bằng thường xuyên xảy ra, sẽ làm cho mạch máu bị stress vì phải co thắt bất thường, dần dà sẽ mất hẳn tính đàn hồi, dễ bị lở loét , hay bị vỡ gây ra truỵ tim, tai biến mạch máu não.

Hiện nay trên toàn thế giới có trên một tỉ người bị cao huyết áp. Riêng ở Mỹ, có khoảng 75 triệu người có bệnh cao máu, chiếm tỉ số 1/3 người trên 20 tuổi. Nếp sống “văn minh, hiện đại” biểu hiện qua stress trong công ăn việc làm, ít vận động, ăn nhiều đồ ăn biến chế “junk food”, uống rượu, và hút thuốc lá đã làm tăng số lượng người bị bệnh cao máu. Bệnh cao huyết áp còn do các bệnh về suy thận đưa đến, vì chính trái thận là cơ quan điều khiển áp suất máu qua hệ thống hormone renin-angiotensin. Bệnh béo phì, nhiều mỡ bụng cũng làm tăng huyết áp, vì mỡ tiết ra chất angiotensin ảnh ưởng đến sự co thắt của mạch máu.

Bệnh cao máu cũng liên hệ mật thiết với bệnh cao đường. Bệnh tiểu đường xảy ra do sự vô cảm với insulin, làm tăng insulin trong máu. Một khi insulin tăng cao, sẽ làm cho ta tích luỹ mỡ, nhất là mỡ bụng, và mỡ lại làm tăng áp suất máu như đã nói ở trên. Vì thế giảm cân cũng làm bớt bệnh tiểu đường và làm điều hoà áp suất máu.

Bệnh cao máu cũng gây ra tình trạng liệt dương. Trước hết, cao máu làm cao mỡ, mà cao mỡ lại làm giảm hormone nam testosterone và mỡ lõng cholesterol lại làm nghẽn các mạch máu dẫn đến bộ phận sinh dục. Ngoài ra khi áp suất máu cao sẽ làm cho các mạch máu nhỏ bị “xì máu ra ngoài” vì các tế bào vách mạch máu co thắt không đàn hồi. Cuối cùng các tế bào endothelium này bị hư hại làm thiếu chất nitric oxide, là cho bộ phận không…nở. Viagra có thể làm tăng chất nitric oxide nhưng chỉ là giải quyết tạm thời.

Như thế, để tránh bệnh cao huyết áp và các biến chứng, trước khi phải sử dụng thuốc, chúng ta phải điều chỉnh tất cá những nguy cơ làm hư hại đến những tế bào của vách mạch máu. Cho dù bạn có uống thuốc tiên đi nữa cũng chỉ là những giải quyết tạm thời. Giảm cân, giảm mỡ bụng, năng vận động, không hút thuốc lá… sẽ giảm hư hại đến mạch máu.

Trong những bài viết tới, sẽ nói thêm về các loại thuốc để chữa trị bệnh cao huyết áp. Tựu trung, những loại thuốc làm giảm áp suất máu bao gồm:
Thuốc lợi tiểu, làm cho ta đi tiểu nhiều. Bằng cách thải bớt lượng muối sodium và làm giảm thể tích máu se làm giảm áp suất máu.
Thuốc kiểm soát trung tâm điều khiển áp suất máu của hệ thần kinh trung ương.
Các loại thuốc ảnh hưởng đến sự co thắt của mạch máu như beta blockers, alpha blockers, calcium chanel blockers, adrenergic inhibitors…
Các loại thuốc kiểm soát hệ thống điều chỉnh áp suất máu của trái thận như Angiotensin-converting enzyme (ACE) inhibitors hay Angiotensin receptor blockers.

Tuỳ theo tình trạng và nguyên nhân đưa đến bệnh cao máu, bác sĩ sẽ chọn cho bạn một loại thuốc thích hợp. Tuy nhiên để giữ thăng bằng cho mạch máu không được co thắt bất thường, bạn phải uống thuốc đều đặn, không được tuỳ tiện ngưng thuốc. Tai biến mạch máu thường xảy ra không phải khi áp suất tăng cao, nhưng xảy ra khi áp suất lên xuống bất thường vì uống thuốc tuỳ hứng!

Comments

comments