Cao huyết áp khi mang thai

BS. Hồ Ngọc Minh & BS. Hồ Vũ Mỹ Liên

Ngoài bệnh tiểu đường, tăng huyết áp trong khi mang thai là một biến chứng khác cho phụ nữ có thai.

Cao huyết áp trong khi có thai (pregnacy induced hypertension, gestational hypertension) là tình trạng cao huyết áp sau 20 tuần và không có dấu hiệu của protein ở trong nước tiểu hay các triệu chứng của bệnh tiền sản giật (preeclampsia).

Nói đúng ra, tình trạng cao huyết áp khi mang thai có thể tiến qua 3 giai đoạn:

1. Cao huyết áp, theo định nghĩa, khi áp suất máu cao hơn 140/90 được đo hai lần cách nhau 6 tiếng đồng hồ. Tình trạng được phát hiện sau 20 tuần thai kỳ, và không có protein trong nước tiểu.

2. Tiền sản giật (preeclampsia), khi tình trạng cao máu đi kèm theo chất protein trong nước tiểu (trên 300mg protein trong vòng 24 tiếng đồng hồ). Áp suất máu thường tăng cao hơn 160/110, cộng thêm các dấu hiệu của bệnh loãng máu, lá gan suy, và tiểu hồng cầu thấp, còn gọi là HELP syndrome (hemolytic anemia, elevated liver enzyme, và low platelet count)

3. Sản giật (eclampsia), khi tình trạng nặng, làm kinh phong. (Có thể danh từ y khoa tiếng Việt dịch nghĩa chữ “giật” từ chữ “seizure”, có nghĩa là làm kinh phong mà ra).

co-thai

Các yếu tố nguy cơ có thể dẫn đến tình trạng cao huyết áp khi mang thai gồm có:

1. Nguyên nhân liên quan đến sản phụ:

  • -tăng cân béo phì,
  • -lớn tuổi trên 35, có tiền sử bệnh tiểu đường, cao huyết áp
  • -người mẹ ở tuổi thành niên hay vị thành niên
  • -người cha khác với lần có thai trước
  • -có các bệnh liên hệ về máu đông như anti-phospholoipid syndrome, protein C/S deficiency, factor V Leiden
  • -được ghép thận từ một người khác.

2. Nguyên nhân liên hệ đến thai kỳ:

  • -Đa thai, sanh đôi sanh ba hay nhiều hơn
  • -Có vấn đề về cấu hình của nhau thai

3. Nguyên nhân liên hệ đến gia đình:

  • -Trong gia đình đã có người bị tình trạng tiền sản giật
  • -Chủng tộc da đen.

Những nguy hiểm của tình trạng cao huyết áp khi mang thai bao gồm:

  • Phụ nữ mang thai bị cao huyết áp và tiền sản giật chỉ xảy ra sau tuần thai thứ 20. Nếu không kiểm soát được huyết áp, có thể đưa đến các tai biến cho mẹ (giống như tai biến mạch máu não của người bệnh cao huyết áp), do mạch máu bị vỡ dưới áp suất máu quá cao.
  • Cao huyết áp khi mang thai có thể gây giảm lưu lượng máu đến lá nhau, sự cung cấp oxygen và chất dinh dưỡng cũng ít hơn cho thai nhi phát triển đưa đến các nguy cơ: thai chậm phát triển trong tử cung, lá phổi không phát triển bình thường, sinh non, nhau tách ra sớm (placenta abruption), thai chết trong tử cung (fetal demise)…
  • Khi huyết áp khi mang thai cao hơn 140/90mmHg có thể cần dùng thuốc với phản ứng phụ làm ảnh hưởng đến em bé.
  • Do tình trạng máu nuôi đến em bé kém, có thể làm thai nhi nhẹ cân hay suy dinh dưỡng. Khi em bé chậm lớn và khi bệnh lý của bà mẹ bị nguy hiểm, bác sĩ có thể phải buộc lòng phải cho con ra đời sớm cho dù phải sanh non. Các bệnh lý liên hệ đến huyết áp của thai kỳ, đa số sẽ giảm rõ rệt sau khi thai sinh ra. Lý do liên hệ đến tình trạng bất thường của lá nhau.
  • Phụ nữ mang thai bị cao huyết áp có thể bị tổn thương đế hai trái thận và các cơ quan khác của người mẹ, nhưng biến chứng nguy hiểm hơn là phát triển tiền sản giật, làm kinh phong.
  • Phụ nữ mang thai bị cao huyết áp cần theo dõi huyết áp sớm và thường xuyên để phòng ngừa tiền sản giật, biết được tình trạng huyết áp trước khi mang thai, tránh mang thai khi còn quá trẻ hay đã quá lớn tuổi, điều trị ổn định các bệnh nội khoa trước khi mang thai.

Trên thật tế, không có cách nào hoàn toàn ngăn ngừa được bệnh cao huyết áp khi mang thai. Dựa trên các yếu tố nguy cơ, một số có thể kiểm soát được, nhưng phần còn lại thì không. Tuy nhiên, nguyên tắc cơ bản là chế độ dinh dưỡng tốt, và thể dục thể thao thích hợp.

Để phòng ngừa bệnh cao huyết áp khi mang thai, cần lưu ý những điều sau đây:

  • -Uống nước đầy đủ
  • -Hạn chế ăn mặn, ít muối.
  • -Ăn nhiều protein, bớt junk food, cữ rượu, cà phê kể cả các loại soda có cafeine trong đó.
  • -Ăn nhiều rau cải, trái cây.
  • -Ăn thật chậm, nhai thật kỹ.
  • -Ngủ đầy đủ. Khi nằm ngồi nên kê bàn chân cao lên. Khi nằm nên nghiêng về bên trái.
  • -Tập thể dục đều đặn
  • -Khi mang thai, đi khám đều đặn theo lịch hẹn để theo dõi sát huyết áp và sự phát triển của thai nhi.
  • -Nếu bị nhức đầu, chóng mặt, có vấn đề về thị lực như nhìn mờ hoặc phù nhiều ở mặt, tay chân và tăng cân nhanh, đau nhiều ở vùng bụng trên… hãy đi khám bác sĩ ngay lập tức.

Nói chung, tình trạng cao huyết áp trong khi mang thai ít khi gây ra tử vong cho sản phụ. Tuy nhiên, nên theo dõi thai kỳ kyc lưỡng và tuân theo lời dặn của bác sĩ.

Tôi còn nhớ khi còn học nội trú về ngành sản phụ khoa ở bệnh viện Parkland Memorial Hospital, Dallas Texas, tôi đã từng trải qua nhiều ca tiền sản giật khá gay go. Tại bệnh viện này trung bình mỗi năm chúng tôi đỡ đẻ cho khoảng 15,000 ca. Có một đêm trực rất bận, chúng tôi đã đỡ đẻ cho 84 em bé, và có một ca tiền sản giật tôi còn nhớ đời: một phụ nữ bị cao huyết áp trong khi sanh. Thiếu phụ chuyển bụng và sanh con rất bình thường, và chúng tôi đã theo dõi, cho thuốc đầy đủ. Trong phòng hồi sức, bà mẹ bất ngờ ôm đầu kêu đau, làm kinh phong dữ dội, và bất tỉnh. Chính tôi là người phải bỏ ống vào phổi để gắn máy trợ thở (life support), và cũng chính tôi phải tháo ống cho cô ta ra đi vì não bộ không hoạt động (brain death). Ký ức nầy được tiểu thuyết hoá trong một truyện ngắn. Nếu bạn đọc muốn tìm hiểu thêm cảm giác và tâm trạng của tôi khi phải chờ đợi cho một sự sống ra đi, xin mời đọc truyện ngắn “Khoảng Cách” đăng ở vuthunguyen.com.

Comments

comments