Giữa người và lợn

 

Từ thuở nhỏ, tôi thích đọc và xem phim truyện khoa học viễn tưởng, đủ loại. Khi mới tốt nghiệp chuyên khoa về hiếm muộn và thụ thai nhân tạo, ngoài Michael Crichton, một tác giả viết truyện khoa học viễn tưởng về nghành y khoa mà tôi thích là Robin Cook. Có hai lý do mà tôi mến ông ta: một, là ông viết những truyện mà tôi cho là có cơ sở khoa học vì ông là một bác sĩ y khoa chuyên về giải phẫu mắt, và hai, vì tôi mơ ước một ngày nào đó khi nghỉ hưu sẽ tập viết truyện khoa học viễn tưởng như ông ấy.

“Chromosome 6”, “NhiễmSắc Thể số 6”, là một trong những truyện của Robin Cook mà tôi thích nghe trong khi lái xe, có tính cách kinh dị về kỹ thuật sanh sản vô tính (cloning), và thao tác gene (genetic manipulation), nêu câu hỏi thách đố về y đức khi mà lằn ranh giữa người và súc vật bị xóa mờ.

Nhiễm sắc thể số 6 là một trong 23 cặp nhiễm sắc thể của con người. Cặp nhiễm sắc thể này chứa khoảng 100 gene liên hệ đến dị ứng và khả năng chống lại những tế bào lạ được truyền vào cơ thể. Trong số những gene “dị ứng” nầy gồm có tập hợp gene gọi là HLA (human leukocyte antigen). Thí dụ, trong trường hợp ghép tủy hay ghép cơ phận (organ transplant), như tim, thận, phổi, tứ chi, mặt… để thành công, phải có sự tương đồng giữa các cặp gene HLA của người cho và người nhận. Rất hiếm khi người ta tìm được hai người có sự tương đồng nầy, gọi là perfect match.

Mỗi ngày, ở Mỹ, có 22 người chết vì không tìm được người hiến cơ phận để ghép, và cứ mỗi 10 phút là có thêm một người lên danh sách cần người hiến cơ phận, với tổng số là 120,000 người đang mong đợi. Nếu giả sử, ta có thể cấy và nuôi các cơ phận của con người vào trong thú vật thì sao?

Trong truyện của BS. Cook, để đáp ứng nhu cầu cung ứng cho cơ phận, khoa học gia đã tìm cách cấy ghép nhiễm sắc thể số 6 vào khỉ dã nhân bonobo, dùng kỹ thuật sinh sản vô tính từ tế bào gốc. Do sự “táy máy” của các khoa học gia, những cô chú khỉ được thành hình có luôn sự thông minh và tư duy của con người, giống như trong phim truyện Hầu Tinh (Hành Tinh Của Loài Khỉ, Planet of the Apes).

Tế bào gốc của người đang được tiêm vào phôi 5 ngày tuổi của lợn (Source: Salk Institutes)

Đó chuyện khoa học viễn tưởng, nói dễ hơn là làm. Ngoài đời, trong nhiều thập niên qua, các khoa học gia đã tìm cách để nuôi, cấy ghép, các cơ phận của con người trong phòng thí nghiệm, nhưng chưa thật sự thành công. Cấy một cơ phận, thí dụ: trái tim hay lá phổi trong phòng thí nghiệm như đúc một món đồ chơi, không phải là chuyện dễ. Còn chuyện cloning con người để lấy cơ phận là chuyện không tưởng, bóp méo khoa học một cách giật gân của các phim khoa học viễn tưởng. Một cách thực tiễn hơn là cấy những cơ phận đó trong súc vật. Mãi cho đến cuối tháng 1 năm 2017, hai nghiên cứu gia Juan Carlos Izpisua Belmonte và Jun Wu thuộc viện Salk Institute ở La Jolla, California, đã công bố công trình nghiên cứu trên tờ báo Cell, một phôi thai lợn có chứa những tế bào gốc của con người qua sự kết hợp gọi là “Chimera”.

 

Phôi lợn, bốn tuần tuổi, được cấy ghép với tế bào gốc của người (Hình: Salk Institutes)

Chimera là một sinh vật được tạo ra do sự kết hợp từ hai hoặc nhiều dòng tế bào gốc của hai hay nhiều chủng loại khác nhau. Hai dòng tế bào gốc nầy phát triển song song nhưng không hề trộn lẫn với nhau. Để dễ hiểu, đại loại như trồng lúa và ngô bắp xen kẻ nhau trên cũng một thửa ruộng, hoặc đá hoa granite tạc thành một pho tượng, hay ăn độn bo bo với cơm chung trong một bát!

Ở đây, trong vòng 4 năm qua, hai ông Belmonte và Wu và 40 người cộng sự đã thí nghiệm tiêm tế bào gốc của người vào hơn 1,500 phôi lợn ở 5 ngày tuổi gọi là blastocyst, và cuối cùng đã thành công. Trước đó các ông cũng đã thành công trong việc cấy ghép tạo nên phôi 5 ngày tuổi từ hai dòng tế bào của người và bò. Lý do cuối cùng họ đã chọn tiếp tục với lợn vì từ lâu, do kích thước cơ thể và cơ phận tương đồng giữa người và lợn, van tim từ lợn đã được dùng để ghép vào người, và insulin dùng để trị bệnh tiểu đường cho người cũng được cấy từ lợn.

Dĩ nhiên đây chỉ là bước tiến còn phôi thai. Vẫn còn lâu trước khi ta có thể lên Amazon hay eBay để order một cơ phận được cấy ghép từ lợn. Tuy nhiên các khoa học gia đã thành công trong hai bước tiến: 1. Kết hợp hai dòng tế bào từ hai chủng loại khác nhau để tạo nên một phôi thai. Và 2. Trong một thí nghiệm khác giữa chuột nhà và chuột cống, khoa học gia người Nhật Hiromitsu Nakauchi đã chứng minh rằng, tế bào pancreas từ sinh vật kết hợp chimera, chuột nhà-chuột cống khi tiêm vào chuột nhà sẽ hoạt động bình thường để sản xuất ra insulin!

Trong thí nghiệm nầy, phôi lợn nầy chỉ chứa khoảng một tế bào con người trong  100,000 tế bào lợn. Để tăng mức độ tương đồng, người ta hy vọng sẽ tiêm nhiều tế bào của người vào phôi lợn để đạt được nồng độ 1/1000 hay 1/100. Vấn đề là bao nhiêu thì đủ để cho lợn… giống người?

Cũng như chuyện khỉ giống người, Tôn Ngộ Không, chuyện Trư Bát Giới chắc có thể không thành sự thật vì theo luật pháp hiện nay, phôi kết hợp giữa người và lợn không được phép cho phát triển thành một sinh vật sống, mà phải hủy bỏ. Tạo ra một sinh vật hỗn hợp như thế sẽ đưa đến những câu hỏi nhức đầu cho yếu tố y đức, khi mà lằn ranh giữa người và vật từ từ bị xoá mờ. Cũng theo hai nhà nghiên cứu nầy, trước khi tiến hành thí nghiệm, họ có xin phép Đức Giáo Hoàng và được Đức Cha cho phép, tuy nhiên, Vatican từ chối không có lời bình, phủ nhận hay xác nhận điều này.

Rất nhiều chuyện khoa học viễn tưởng, cuối cùng cũng sẽ trở thành sự thật, thí dụ như điện thoại di động, đồng hồ đeo tay thông minh, xe tự động lái, và rồi, xe biết bay… Những phát minh hữu ích sẽ được lưu lại để phục vụ con người. Riêng đối với các phát minh y khoa, dần dà sẽ chịu những áp lực tương tác giữa khoa học, y đức, và luật pháp, để tiến hóa đến mức độ thực dụng. Hơn thế nữa, những gì chúng ta nghĩ là sai trái hôm nay, thế hệ mai sau, hay cả 100 năm sau sẽ có một góc nhìn hoàn toàn khác, khi mà “cứu cánh sẽ biện minh cho phương tiện”. Biết đâu chừng?

Comments

comments