Mất Kinh, Trễ Kinh

BS. Hồ Ngọc Minh

Một chu kỳ kinh nguyệt dài trung bình 28-29 ngày, từ 25 đến 35 ngày, nếu đều đặn vẫn kể là bình thường. Mỗi tháng một cái trứng được chọn từ một “số trứng tuyển sinh” vào đầu chu kỳ kinh. Vào giữa chu kỳ, sau khi trứng rụng, những tế bào phụ dưỡng chung quanh trứng (granulosa, nursing cells) sẽ teo lại thành cái “xác vàng” (hoàng thể, corpus luteum; corpus: xác, luteum: màu vàng) tiếp tục sản xuất ra hai loại hormone estrogen và progesterone. Dưới ảnh hưởng của hai loại hormone này, lớp thịt mềm nội mạc trong tử cung sẽ biến đổi để chuẩn bị đón nhận cái phôi đã được thụ tinh vào giữa chu kỳ. Nếu trứng không được thụ tinh sẽ tan biến trong bụng, “xác vàng” sẽ thoái hóa làm cho lớp nội mạc héo úa chảy ra thành kinh. Trung bình số ngày hành kinh từ 3 dến 5 ngày với thể tích máu từ 10 đến 70 cc (ml, 1/1000 lít).
Chu kỳ kinh nguyệt là hệ quả của sự cộng tác giữa hệ thống trung ương: tuyến yên (pituitary gland ở dưới bộ não) và địa phương: buồng trứng. Nếu có trục trặc của một trong hai cơ phận hay mất liên lạc của hai bên sự mất kinh sẽ xảy ra.
Những lý do gây ra mất kinh:
– Có thai: Phôi đã bám vào lớp nội mạc, sản xuất ra hormone HCG (human chorionic gonadotropin). Hormone này báo với trung ương tạm ngưng cơ chế rụng trứng, đồng thời kích thích “xác vàng” tiếp tục làm cho lớp nội mạc dày thêm, nuôi dưỡng phôi thai.
– Cho con bú: Khi cho con bú cơ chế rụng trứng của tuyến yên trung ương tạm ngưng hoạt động dưới sự ảnh hưởng của hormone sanh sữa prolactin. Tuy nhiên tín hiệu prolactin khi nhiều khi ít, sự rụng trứng có thể xảy ra cho dù kinh không tới. Phụ nữ có thể cấn thai trong thời gian cho con bú.
– Stress: Những căng thẳng thần kinh có thể ảnh hưởng tạm thời đến tuyến yên trung ương, làm ngưng trễ sự rụng trứng và làm mất kinh.
– Mất cân bằng về sức nặng lý tưởng: Phụ nữ quá ốm hay quá mập, hay gầy khi béo bất thường làm ảnh hưởng đến các loại hormone trung ương và địa phương, làm ngưng trệ sự rụng trứng và làm mất kinh. Một loại hormone, leptin, tiết ra từ trong tế bào mỡ báo cáo cho trung ương biết tỉ lệ mỡ của cơ thể. Tỉ lệ mỡ có một chỉ số lý tưởng cho mỗi người. Cao quá hay thấp quá, hoặc cao thấp bất thường cũng làm cho cơ chế trung ương bực mình, đóng cửa đi nghỉ mát. Rối loạn về hormone leptin chính nó cũng gây ra hiện tượng béo phì, ăn không biết no. Phụ nữ có vấn đề về ăn uống, nhịn ăn, ăn nhiều rồi tự làm ói mửa thường bị tắt kinh. Phụ nữ tập thể thao quá độ với tỉ số mỡ quá ít cũng bị mất kinh.
– Thuốc men: Ngoài thuốc ngừa thai, một số các loại thuốc an thần, thuốc chữa bệnh tâm thần, chữa bệnh tuyến giáp trạng, thuốc corticosteroid, và thuốc chữa bệnh ung thư có thể làm mất kinh.
– Dùng thuốc ngừa thai: Một số phụ nữ có thể mất kinh trong khi hoặc sau khi dùng thuốc ngừa thai. Thuốc ngừa thai có hai tác dụng: thứ nhất, tạo một chu kỳ kinh giả với lớp nội mạc khô cằn để phôi thai khó bám vào; thứ nhì, đưa tín hiệu giả đến trung ương ngừng kích thích trứng rụng. Vì hiệu ứng thứ nhất, số ngày hành kinh sẽ ngắn đi với thể tích máu ít lại, có khi chỉ vài giọt. Vi hiệu ứng thứ hai, sau ngừng uống thuốc thì sau từ 3-6 tháng, phụ nữ vẫn chưa có kinh vì trung ương “đi nghỉ mát” chưa về kịp. Ngoài ra, vì là chu kỳ giả, nếu phụ nữ có kinh nguyệt bất thường vì 2 lý do trên, dùng thuốc ngừa đế điều kinh, sau khi ngưng, sự mất kinh sẽ trở lại như cũ.
– Bệnh tật: Một số bệnh kinh niên, đưa đến tình trạng stress về tinh thần và thể xác.
– Hội chứng buồng trứng đa nang: . Phụ nữ có hội chứng polycystic ovary syndrome này, mất cân bằng giữa hai loại hormone LH, FSH ở tuyến yên trung ương dẫn đến sự tăng cao hormone nam, androgen, so với hormone nữ estrogen. Hệ quả là sư rối loạn về rụng trứng và kinh nguyệt: kinh khi có, khi không.
– Bệnh suy tuyến giáp trạng: Hypothyroidism, có thể làm tăng hay giảm hormone prolactin làm cơ thể tưởng lầm là đang cho con bú, đưa đến rối loạn về rụng trứng mà mất kinh.
– U nang tuyến yên: U nang tuyến yên thường là bướu lành có thể làm cho hormone prolactin được sản xuất quá nhiều, như trình bày trên đây, làm mất kinh.
– Nghỉ kinh sớm: Tuổi nghỉ kinh trung bình của phụ nữ là 51-52. Một số phụ nữ có thể nghỉ kinh vĩnh viễn sớm hơn ở độ tuổi 20, 30, 40..
Một số lý do đưa đến mất kinh có thể ngăn ngừa được như tránh có thai nếu chưa muốn có, ăn uống điều độ để cơ thể có sức nặng lý tưởng. Sống vui vẻ, tránh stress, áp lực đời sống. Không dùng các loại thuốc tâm thần nếu không cần.
Cơ thể có thể trễ kinh vài ngày, hay mất kinh vài ba tháng nếu những lý do gây ra hiện tượng trễ kinh hay mất kinh tự điều chỉnh lấy. Nếu không có thai khi trễ kinh, sau hai tháng không thấy kinh trở lại, phụ nữ nên tham khảo với bác sĩ ngay để truy tìm những lý do hay nguy cơ để chữa trị kịp thời.

Comments

comments