Nhóm máu ABO

Con người ta có bốn nhóm máu chính A, B, AB và O, nhưng cho đến nay chúng ta vẫn chưa hiểu thấu đáo tại sao, xuất xứ từ đâu lại có 4 nhóm máu đó.
Người Trung Hoa từ xưa đã biết chứng minh sự liên hệ về huyết thống bằng cách trích máu và trộn vào trong chén. Phương cách chứng minh này ngày nay qua sự truyền máu cho thấy nó không được chính xác lắm, vì lẽ, người lạ, không liên hệ máu mủ vẫn có thể truyền máu cho nhau.

blood1
Khoảng những năm 1600, các vị thầy thuốc Pháp đã thí nghiệm truyền máu bò vào cho người, dĩ nhiên là kết quả không mấy êm đẹp, làm cho các bác sĩ hoảng sợ và “tịt” một thời gian lâu. Mãi đến hơn 150 năm sau, vào năm 1817, một bác sĩ người Anh tên James Blundell, đưa ra nhận xét “chí lí” hơn, “người chỉ nhận được máu người mà thôi”. Tuy nhiên cứ 10 người được ông tiếp máu chỉ có 4 người sống sót. Nhiều thí nghiệm “khoa học” khác như trộn máu với sữa bò trước khi truyền vào người ta cũng chỉ làm cho bệnh nhân mau… chết hơn.

Năm 1900, Bác sĩ Karl Landsteiner bằng cách quan sát hiện tượng máu đóng cục khi hòa vào nhau trong ống nghiệm, đã phát hiện ra 3 nhóm máu chính A, B, C. Sau nầy nhóm máu C được đổi tên thành máu O vì nhóm máu nầy không gây ra phản ứng khi truyền vào hai nhóm kia. Về sau nữa, nhóm máu AB được phát hiện thành ra có 4 nhóm máu chính. Năm 1930 Bác sĩ Landsteiner được tặng thưởng giải Nobel cho công trình nghiên cứu của ông. Vào giữa thế kỷ 20 Bác sĩ Phillip Levine khám phá ra các nhóm máu chính còn có thể phân loại thành máu Rh(+) và Rh(-).

Thử tưởng tượng những tế bào máu giống như những cái bánh đô-nut li ti có trang điểm bằng những hạt cốm đường nho nhỏ bên ngoài. Những hạt cốm màu nầy giúp phân loại máu gọi là “antigen”. Antigen có thể hiểu là “yếu tố gây ra dị ứng”. Như vậy nhóm máu A có antigen-A, nhóm máu B có antigen-B, nhóm máu AB có antigen-AB, còn nhóm máu O không có antigen nào cả, một loại đô-nut trần, không gây ra dị ứng khi truyền vào các nhóm máu khác. Như vậy, trong khi hai nhóm máu A hoặc B không chịu chơi với nhau, nhóm máu AB “ích kỷ”có thể nhận máu nào cũng được nhưng không thể cho ai, còn người có máu O “vị tha” có thể cho tất cả mọi người khác nhưng chỉ nhận được máu O mà thôi.

Sau thập niên 1990’s với tiến bộ về kỹ thuật DNA người ta biết có một gene di truyền gọi là gene ABO chi phối 4 nhóm máu tùy theo các đột biến (mutation) trên gene ABO nầy. Thật ra nhóm máu O là một nhóm máu “hỗn tạp” vì qua quá trình tiến hóa của loài người, bất kỳ những đột biến to nhỏ từ hai nhóm máu A, B đều cho ra máu O. Thật ra vì những đột biến, còn có một nhóm máu thứ 5, không phải A, B, AB, hay O gọi là nhóm máu Bombay vì được phát hiện đầu tiên ở thành phố Bombay vào năm 1952. Những người có loại máu nầy chỉ cho và nhận từ người có cùng loại máu mà thôi. Ngay cả khi được truyền máu O, những người có máu Bombay cũng bị phản ứng chết người. Người ta còn biết con người và con vượn có chung một nguồn gốc gene ABO từ 20 triệu năm trước. Hiện nay khỉ dã nhân chỉ có máu A và máu O, còn khỉ đột thì chỉ có máu B. Người Việt Nam, khoảng 42 đến 46% có máu O, 20% có máu A, 30% có máu B và dưới 5% có máu AB. Trong khi một số bộ tộc người Nam Mỹ chỉ có tuyền máu O (99-100%), ở Phi Châu có 60 đến 70% máu O, ở Bắc Mỹ thành phần máu O trung bình cho mọi chủng tộc là 45%.

Bây giờ nói đến phân loại máu Rh (+) và Rh(-), khám phá của Bác sĩ Levine khi dùng máu của con khỉ Rhesus để nghiên cứu. Như thế, từ 4 nhóm máu chính có thể chia làm 8 nhóm máu nhỏ, thí dụ máu O cũng có thể là O+ hay O-, v.v… Vấn đề ở đây, nhóm máu Rh có ảnh hưởng đến việc mang thai của phụ nữ. Trên nguyên tắc, khác với nhiều người lầm tưởng, máu của thai nhi và máu của người mẹ không bao giờ trộn lẫn với nhau nhưng một số chất bổ, hormone và kháng thể có thể thẩm thấu qua lại hai bên hệ thống máu. Vì thế, thí dụ em bé có máu Rh(+) vì người cha có máu Rh(+) mà người mẹ lại có máu Rh(-), trong thời gian mang thai lần đầu, em bé không sao cả vì được bảo vệ bởi màn chắn, là lá nhau. Tuy nhiên sau khi sanh bé đầu tiên, khi lá nhau tách ra, máu của mẹ Rh(-) sẽ “thấy” được máu của em bé và tạo ra kháng thể chống lại máu Rh(+). Khi có thai lần thứ hai, kháng thể có thể vượt “tường lửa”, để phá hoại em bé thứ nhì vì nó nghĩ em bé là “kẻ xâm lăng” cần tiêu diệt. Hiện nay ngay sau khi sanh và khi bị sẩy thai, người mẹ có máu Rh(-) sẽ được chích một mũi thuốc có tên là Rhogam để ngăn ngừa cơ thể tạo ra kháng thể. Tương tự, nếu em bé có nhóm máu ABO khác với máu của người mẹ, có khi máu của bé bị hủy diệt hàng loạt, và cần phải truyền máu sau khi sanh.

Có nhiều “huyền thoại” được suy diễn, để giải thích tại sao lại có 4 nhóm máu như vậy.

Giả thuyết thứ nhất chủ xướng bởi Peter D’Adamo, cho rằng nhóm máu O là nhóm máu nguyên thuỷ của loài người, khi còn ở Phi Châu, nhóm A phát sinh khi con người biết trồng trọt canh nông, nhóm B phát sinh khi con người di cư lên vùng cao như rặng Hy Mã Lạp Sơn, còn máu AB là do hai nhóm A và B trộn lại. D’Adamo lý luận là con người dễ bị bệnh hoạn vì ăn uống không đúng theo nhóm máu của mình. Theo ông, người có nhóm máu O phải ăn thịt nhiều cho giống thời kỳ còn ăn lông ở lổ, còn người có nhóm máu A thì phải ăn chay trường, v.v… Dĩ nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy lý thuyết nầy là vô căn cứ.

Giả thuyết thứ nhì cho rằng tánh tình mỗi cá nhân chịu chi phối bởi nhóm máu của người đó, và, tánh tình hợp nhau khi nhóm máu cũng hợp nhau! Ở đây không đi sâu vào chi tiết, nếu bạn đọc muốn tìm hiểu thêm, “Google sẽ là bạn của bạn”.
Một cách khoa học hơn, nhóm máu được phát sinh là do ảnh hưởng của môi trường trong quá trình tồn vong của loài người. Tuỳ theo mỗi vùng sống và thời điểm, con người phải chống chọi với đủ loại bệnh tật, vi trùng, vi khuẩn… Những người có máu tương thích thì mới có thể sống còn và truyền đến chúng ta ngày nay. Thí dụ người có nhóm máu O ít bị bệnh sốt rét hơn, có thể vì thế những sắc dân ở Nam Mỹ và Phi Châu vì sống trong rừng nhiệt đới, nhóm máu O chiếm đa số? Một thí dụ khác là siêu vi norovirus gây ra thổ tả trên các du thuyền như Caribean cruise, có mức độ tác hại khác nhau tuỳ theo nhóm máu của mỗi người. Thống kê còn cho thấy người có nhóm máu A dễ bị bệnh tim mạch, bệnh sởi, dễ bị ung thư các loại như ung thư máu và ung thư pancreas, và dễ chết vì bệnh sốt rét. Trong khi đó người có nhóm máu O thì dễ bị loét bao tử.

Máu gì cũng là máu, không có máu nào trội, “trên cơ” hơn máu nào cả. Sự hiểu biết về nhóm máu ngày nay có tác dụng thực tiển trong việc cứu chữa người qua việc truyền máu tương thích. Vì máu được cơ thể sản xuất và đào thải thường xuyên, những bạn nào có nhóm máu “vị tha” nên đi cứu người bằng cách hiến máu. Cho ra thì sẽ được đền bù, rất có thể một ngày nào đó, chính bạn hay người thân được cứu rỗi vì máu của những người “rộng lượng” khác hiến cho.

Comments

comments