Thuốc, dược thảo: Lợi và hại

Trong cuộc sống, chúng ta, gần như mỗi ngày đều phải lựa chọn giữa cái lợi và hại trước khi có một “động thái”, hay một quyết định, vì tất cả mọi sự việc trên đời, cái lợi và cái hại như hai mặt của một đồng tiền, có khi lợi trước mắt mà hại lại theo sau và ngược lại. Có lúc chúng ta cân nhắc kỹ lưỡng, đắn đo trước mọi vấn đề, lắm khi chúng ta hành động theo phản xạ và thói quen, và cũng không ít lần, như một đồng tiền được ném lên chờ xem sấp, ngửa ra sao.

thuoc
Ở đây tôi muốn giới hạn trong phạm vi chữa trị y khoa, thuốc men, và các sản phẩm hay thức ăn liên hệ đến đời sống sức khỏe hằng ngày.
Từ trong trường thuốc, bác sĩ đã được huấn luyện một phương châm chữa trị: “First thing, do no harm”, có nghĩa là, “Điều tiên quyết là không làm gì có hại cho bệnh nhân”. Hay nói cách khác: “If it ain’t broke, don’t fix it!”, có thể hiểu, “Nếu không có chứng cớ là bệnh nhân có vấn đề thì đừng có chữa ẩu!” Khi phải quyết định một giải pháp chữa trị hay một loại thuốc nào đó cho bệnh nhân thì phải cân nhắc giữa cái lợi và cái hại, nếu “the benefits outweight the risks”, “cái lợi nó nặng và to hơn cái hại” thì cứ tiến hành, còn nếu “lợi bất cập hại” thì… thôi! Dĩ nhiên là phải giải thích cho bệnh nhân để họ có thể góp phần vào quyết định trong việc chữa trị. Như thế đa phần, một bác sĩ giỏi trước khi quyết định một phương án chữa trị thường thường đã suy nghĩ tới lui. Tuy nhiên, từ góc độ của một bệnh nhân, mình cũng nên hỏi bác sĩ cặn kẽ về “lợi và hại” của việc chữa trị, về các phản ứng phụ của thuốc men trước khi đồng ý với phương án đề ra, vì nếu kết quả không như ý muốn thì… cũng không phải lỗi tại ai.
Về thuốc tây, hầu hết đều là những hóa chất vì thế khi dùng cho một chứng bệnh nào đó bao giờ cũng kèm theo phản ứng phụ. Mức độ trầm trọng của phản ứng phụ tùy thuộc vào mỗi bệnh nhân và tùy theo mức độ nặng nhẹ mà bác sĩ có thể quyết định tiếp tục hay thay đổi một loại thuốc khác. Hầu như mọi thứ thuốc tây được phép bán trên thị trường đều được kiểm nghiệm rất gắt gao. Thuốc phải chứng minh được 2 điểm chính: phải hiệu nghiệm và phải… hiệu nghiệm hơn là thuốc bột (thuốc giả), với mức độ phản ứng phụ tương đối ít có thể chấp nhận được.
Dĩ nhiên, một số thuốc đã bị thu hồi nếu về lâu về dài các phản ứng phụ tỏ ra nhiều hơn là có ích. Có khi bệnh nhân đọc một danh sách những phản ứng phụ, chữ nhỏ li ti như một cuốn cẩm nang “Cữu Âm Bạch Cốt Trảo”, đâm sợ, nhưng thực tế nó không đáng sợ như vậy. Chỉ vì theo luật và lệ, tất cả các thuốc tây đều phải nêu rõ (disclose) cho người dùng biết cái lợi và hại. Điểm cần lưu ý ở đây là một số tai hại của phương cách chữa trị hay của một loại thuốc, trên lý thuyết có thể xảy ra tùy theo liều lượng và thời gian cũng như thời điểm dùng. Thí dụ như chụp hình quang tuyến, trên lý thuyết có thể gây ra ung thư vì nhiễm phóng xạ nhưng trên thực tế nó an toàn gấp trăm lần một ngày đi phơi nắng ngoài biển hay một chuyến bay xuyên lục địa. Thí dụ khác, thuốc progesterone được dùng sau khi cấy thai, bị nghi là có thể gây ra quái thai nhưng sau 75 năm dùng không có ai bị quái thai cả! Ngoài ra, cũng vì là… thuốc nên một số thuốc có nhiều công dụng khác nhau. Một số công dụng được chính thức công nhận bởi cơ quan FDA (Food and Drug Administration), một số khác được dùng “off label”, “không theo nhãn hiệu cầu tòa”. Thí dụ, trong khoa chữa trị hiếm muộn, thuốc Clomid (clomiphene) dùng để kích thích trứng rụng thực ra chưa bao giờ được chính thức công nhận cho dùng để… chữa hiếm muộn. Clomid được chế ra để làm thuốc… ngừa thai! Ngày nay thuốc Femara chữa ung thư vú, được dùng để kích thích trứng rụng hiệu nghiệm hơn cả Clomid. Thuốc chữa bệnh hói đầu Rogaine, thực ra được chế dưới thương hiệu minoxidil để chữa bệnh cao huyết áp. Hay, thuốc Viagra, được chế ra để chữa bệnh… tim mạch. Và còn rất nhiều thí dụ khác.

Nói qua về thuốc dược thảo:

Trên lý thuyết, thuốc dược thảo cũng là thuốc. Tuy nhiên đối với cơ quan FDA, thuốc thược thảo được xếp hạng là “thực phẩm phụ”, “food supplements”. Tất cả các lọ thuốc dược thảo bán ở Mỹ đều phải kèm theo một câu: “Những điều quảng cáo về công hiệu của thuốc nầy chưa được kiểm chứng bởi cơ quan FDA. Sản phẩm này không được dùng để chẩn bệnh hay chữa trị hoặc phòng ngừa bệnh tật.” Như thế quyết định tùy thuộc vào người tiêu thụ, nên cân nhắc giữa cái lợi và hại trước khi dùng. Hầu hết các loại thuốc dược thảo đều không được trải qua những kiểm nghiệm khoa học gay go như thuốc tây để trả lời hai câu hỏi về sự hiệu nghiệm, hiệu nghiệm vì dược tính hay chỉ vì niềm tin, và phản ứng phụ của thuốc. Trừ một vài trường hợp, đa phần phản ứng phụ của thuốc dược thảo cũng không đến nỗi nào, vì thế cơ quan FDA cũng tạm thời lơ, bỏ qua cho. Tuy nhiên, thuốc dược thảo chắc cũng có những dược chất tự nhiên của nó và có thể gây ra phản ứng phụ cộng hưởng tai hại khi dùng với thuốc tây. Vì thế nếu bạn có dùng thuốc dược thảo thì phải khai với bác sĩ để tránh tai nạn đáng tiếc.
Cuối cùng, hãy bàn sơ về thực phẩm, đồ tiêu dùng hằng ngày. Tương tự như thuốc tây, tất cả các sản phẩm bán ở Mỹ đều phải ghi rõ thành phần hóa chất và những ảnh hưởng nguy cơ có thể xảy ra. Thí dụ nghiên cứu đúc kết cho thấy “hút” thì dễ bị ung thư, nhưng những thứ khác như ăn, uống, tắm gội thì nguy cơ có vẻ lờ mờ hơn. Vì nguyên tắc mọi thứ đều “vô tội cho đến khi nào chứng minh được là có tội” cho nên, cũng như thuốc dược thảo, cơ quan FDA chỉ ngăn chận những sản phẩm có chứng cớ là có hại mà thôi. Cơ quan FDA cũng như cảnh sát giao thông, thành ra rất nhiều sản phẩm có thể có hại về lâu về dài mà vẫn cứ lọt qua “cổng rada”.
Để kết luận, thuốc tây “nghe có vẻ độc” nhưng còn có bác sĩ duyệt qua trước, còn những thứ khác đề cập ở trên, lợi và hại nằm trong tay người tiêu thụ. Cách hay nhất là, nếu không chắc thì nên tránh, đừng dùng, mà nếu có dùng thì phải để ý tới phản ứng phụ, giới hạn tối đa thời gian và liều lượng dùng sản phẫm đó. Hãy nhớ đến phương châm: “Trước nhất, đừng dùng, đừng ăn, đừng uống những gì có thể có hại, và kế đến, không hư, không bệnh thì đừng có uống thuốc chữa!”

Comments

comments