Tiền mãn kinh và nghỉ kinh

IMG_2133

Người phụ nữ được kể là nghỉ kinh sau khi ngưng kinh 12 tháng liên tiếp. Thời gian trước khi tắt kinh thường có những dấu hiệu như chu kỳ kinh ngắn lại, và rời rạc, gọi là thời kỳ tiền mãn kinh. Tuy nhiên khái niệm về thời kỳ tiền mãn kinh cũng không được rõ ràng cho lắm vì ngay cả tuổi nghỉ kinh chính thức cũng thay đổi. Tuy trung bình tuổi nghỉ kinh là 51 tuổi, nhưng tuổi nghỉ kinh bình thường có thể từ 45 tuổi dến 55 tuổi. Có những trường hợp ngoại lệ, tuổi nghỉ kinh có thể bắt đầu từ độ tuổi 30, mà cũng có thể trễ đến 60. Tuổi có kinh sớm hay trễ không liên quan đến tuổi bắt đầu nghỉ kinh. Đa phần tuổi nghỉ kinh của người đàn bà hay trùng hợp với tuổi ngưng kinh của mẹ mình nhiều hơn.


Một bé gái chào đời được ban cho tất cả số trứng có được trong suốt cuộc đời. Từ đó, trứng không sanh sản ra thêm mà chỉ hao hụt dần theo chu kỳ kinh nguyệt. Mỗi một chu kỳ kinh nguyệt, cứ mỗi một cái trứng rụng, thì sẽ có hằng chục, hằng trăm cái trứng khác bị hủy đi. Khi trứng rụng sẽ đi theo với chu kỳ hormone phụ nữ. Vì thế khi đến tuổi nghỉ kinh, trứng không còn nữa, và kinh nguyệt không còn, đi đôi với các triệu chứng liên quan đến việc thiếu thốn hormone phái nữ.
Ngoài lý do tự nhiên, tuổi nghỉ kinh có thể sớm hơn nếu người phụ nữ bị cắt bỏ buồng trứng vì bị u bướu, vì chữa trị ung thư bằng hóa học trị liệu hay chiếu điện hạt nhân, hay bị tình trạng buồng trứng ngưng làm việc sớm (Premature Ovarian Failure).
Các triệu chứng báo hiệu thường là kinh nguyệt thất thường, sớm trễ vô chừng, có khi bị rong kinh kéo dài nhiều ngày trong tháng, hay bị ra huyết nhiều khi hành kinh. Thông thường nhất là chu kỳ kinh bị ngắn lại, thí dụ từ 28 đến 30 ngày, nay chỉ còn lại từ 21 đến 25 ngày. Lý do dễ hiểu là trứng rụng không đều, hay trứng không đủ chất lượng để duy trì sự tuần hoàn và cân bằng của hormone.
Một triệu chứng khác của thời kỳ tiền mãn kinh là triệu chứng nóng bừng mặt và ngực như bị tạt lửa, và triệu chứng đổ mồ hôi ban đêm. Có 40 % phụ nữ sẽ bắt đầu có triệu chứng nầy trong độ tuổi 40, 80% phụ nữ sẽ hết triệu chứng nầy sau 5 năm, tuy nhiên 10% sẽ kéo dài cho đến 10 năm. Cơ chế của việc xuất nhiệt và xuất mồ hôi có thể do sự trồi sụt của hormone làm ảnh hưởng đến trung tâm điều hòa thân nhiệt trong não bộ.
Các triệu chứng khác của thời kỳ nghỉ kinh là sự khô rát của âm đạo, thiếu chất nhờn, và đau xót khi giao hợp, lý do cũng vì thiếu hormone nữ. Vì thế, người phụ nữ thời kỳ nghỉ kinh đa phần không còn hứng cảm, thích thú chuyện gối chăn. Ngoài ra, còn có triệu chứng bị són tiểu do các bắp thịt vùng chậu bị yếu dần. Cũng vì thiếu hormone, tâm tính của người phụ nữ trở nên bất thường, dễ bị phiền muộn, và có khó khăn tập trung tư tưởng hay dễ bị lãng trí.
Cơ thể của người đàn bà nghỉ kinh cũng thay đổi, như dễ tăng cân, da nhăn và có mụn nhiều hơn do cán cân giữa hormone nữ và nam trong người bị thay đổi. Do vì thiếu hormone, xương cột sống và xương chậu bị rỗng, xốp và dễ gãy vỡ khi bị té ngã.
Quan trọng hơn hết, khi còn kinh nguyệt, hormone nữ làm giảm khả năng bị trụy tim và bị tai biến não. Khi nghỉ kinh, nguy cơ này tương đương như phái nam. Vì thế đột trụy tim và tai biến não là lý do gây ra tử vong hàng đầu cho phụ nữ sau khi nghỉ kinh. Tuy nhiên, hiện nay, khi cho phụ nữ trong tuổi nghỉ kinh dùng hormone nữ, lại làm tăng nguy cơ bị ung thư vú và có khi lại tăng nguy cơ bị tai biến não cũng như ung thư tử cung. Vì thế hiện tại đa số bác sĩ rất dè dặt trong việc sử dụng hormone nữ, hoặc nếu có chỉ dùng liều lượng thấp, ngắn hạn, hay các loại kem để giảm bớt sự khó chịu như trong trường hợp khô ngứa âm đạo.
Thay thế cho việc dùng hormone để giảm triệu chứng bị nóng bừng mặt, bác sĩ có thể dùng một số thuốc dùng trị bệnh phiền muộn trong nhóm gọi là selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs), cụ thể là các thương hiệu như, venlafaxine (Effexor), fluoxetine (Prozac), sertraline (Zoloft), paroxetine (Paxil), desvenlafaxine (Pristiq), và citalopram (Celexa). Thêm vào đó thuốc chữa bệnh kinh phong gabapentin (Neurontin), và thuốc trị bệnh cao huyết áp clonidine (Catapres) cũng được sử dụng. Phản ứng phụ của các thuốc nầy lại làm cho người sử dụng kém thích việc gần gũi tình dục.
Một số cây cỏ, cụ thể là đậu nành có chứa các chất hormone có cấu trúc giống như hormone nữ gọi là phytoestrogens. Tuy nhiên dược tính chỉ bằng 1/1000 dến 1/100000 so với hormone thật. Hơn thế, tuy nói là “tự nhiên”, dược thảo nhưng không ai có thể kiểm chứng được mức độ an toàn của các loại “hormone nữ từ cây cỏ” này.
Nói chung, thời kỳ tiền mãn kinh và mãn kinh là giai đoạn khó khăn cho người phụ nữ. Quan niệm chung của các phụ nữ hiện nay là chịu khó cắn răng… qua cầu như các thế hệ của các cụ bà ngày xưa. Thay vì thử nghiệm với các loại hormone tri liệu, lời khuyên hiện nay là thuốc bổ đa sinh tố, và luyện tập thể dục thể thao, yoga mà thôi. Vì thế quý ông cũng nên hiểu cho quý bà mà thông cảm, cùng khổ với bạn đời mình trong thời gian chuyển tiếp. Ông bà khi trước chịu được thì mình bây giờ cũng chịu được, bạn nhé.

Comments

comments